Chuyện con nít

Tại nhà ông lái buôn giàu có nhất trong tỉnh tụ tập một đám rẻ, con cái các gia đình giàu có và quyền quý. Ông lái buôn là người có học, cũng đã thi cử và đỗ đạt. Đó là nguyện vọng của ông cụ thân sinh đáng kính, xuất thân là lái buôn súc vật. Hai bố con đều linh họat, lương thiện, và đã làm ăn phát đạt.
Ông lái buôn là người vừa thông minh, khéo léo và tốt bụng. Nhưng người ta nói nhiều đến của cải của ông hơn là nói đến cái tốt của ông. Lui tới nhà ông có những người sang trọng, những người trí thức. Có người trí thức là con ông cháu cha và cả những người tầm thường không có học thức.
Tối hôm ấy, trẻ con tụ họp tại nhà ông lái buôn. Những đứa nhỏ ấy chuyện trò nhiều, quá nhiều, và nói tuột ra những ý nghĩ của chúng.
Trong số chúng nó, có một đứa con gái cực kỳ xinh đẹp. Nhưng sao mà con bé kiêu ngạo đến thế! Đó là lỗi của những người ở đã phỉnh và chiều nó quá. Trái lại, bố mẹ nó là những người tốt và cũng chỉ tự hào đúng mức với địa vị quý phái của họ. Bố nó là quan nội thần. Hẳn đó là một địa vị cao. Con bé biết thế và bảo các bạn:
- Tao là con cận thần!
Nó cũng có thể là con nhà thường dân, nhưng điều đó đâu phải là tự nó muốn thế nào được vậy?! Nó luôn luôn nhắc cho các bạn biết rằng nó là con ông cháu cha. Nó nói thêm:
- Nếu sinh ra không phải là con ông cháu cha thì thật là vận rủi không thay đổi được. Người ta sẽ không làm nên cái gì cả. Dù cho biết đọc biết viết, học thuộc bài đi nữa, cũng phí công vô ích. Không thể làm nên trò trống gì! Lại còn những đứa mà cuối tên có vần “xen” nữa (1). Ôi thôi! Bọn ấy thì chẳng bao giờ nên người cả. Khi đứng gần chúng nó thì phải chống tay lên cạnh sườn để rẽ chúng nó ra.
Và nó chống hai nắm tay nhỏ xinh lên cạnh sườn, giơ những khuỷu tay rõ nhọn lên để làm điệu bộ ngăn cách bọn thường dân như thế nào. Tay nó nhỏ xíu và trông nó có vẻ xinh xắn tệ! Con gái ông lái buôn nghe câu ấy không khỏi tức giận. Bố nó tên là Potecxen, nó không muốn người ta coi thường những người có vần “xen” ở cuối cùng tên. Nó cố hết sức lấy giọng kiêu kỳ mà bảo rằng:
- Mày có biết là bố tao lại có thể cho bố mày và bố tất cả những đứa khác lên báo của bố tao cơ! Tất cả mọi người đều sợ bố tao và tờ báo của bố tao. Mẹ tao bảo bố tao là một thế lực đấy.
Thế rồi cái đám lau nhau ấy đưa nhau ưỡn ngực, lấy điệu bộ hách dịch, ngắm nghía nhau khinh bỉ và làm dáng điệu như con vua cháu chúa.
Ngoài phòng khách, một em bé trai nghèo khó nhìn qua cánh cửa hé mở những vật tuyệt đẹp trong phòng dạ hội. Em chẳng đáng là cái gì trên đời cả nên không được phép vào. Em đã giúp chị bếp quay tiêm nướng chả và, để thưởng cho em, người ta cho em lên ngó cuộc hội họp gồm toàn những trẻ con xinh đẹp, ăn mặc rất sang trọng ấy. Như thế cũng đã là một diễm phúc cho em rồi. Em nghĩ thầm: “Ước gì mình là một trong chúng nó nhỉ?” Em đã nghe thấy những đứa con gái nói và em thấy buồn trĩu trong lòng. Bố mẹ em nghèo nàn, chẳng có chức vị, chẳng có tiền của, chẳng có báo chí, chẳng có gì cả. Và buồn hơn nữa, tên bố em và em cũng lại có vần “xen”. Như vậy em không còn hy vọng gì và chẳng bao giờ làm gì nên thân trên đời này cả.
Dù sao em cũng thấy rằng cái việc mình không “sinh ra” là một điều phi lý, vì người ta đã nói cho em biết ngày sinh của em.
Nhiều năm trôi qua. Những đứa trẻ ấy đã khôn lớn. Trong thành phố, người ta dựng lên một căn nhà huy hoàng, hay đúng hơn, một cái lâu đài chứa đầy những mỹ nghệ phẩm kỳ diệu và những vật báu thật quý giá. Tất cả mọi người đều muốn vào thăm nơi ấy và cho đấy là một danh dự. Một đám đông các vị tai to mặt lớn thường đến để chiêm ngưỡng những vật phẩm đẹp đẽ ấy. Lâu đài này là chỗ ở của một trong những đứa bé mà ta vừa mới nói đến. Đứa nào nhỉ?
Chính là đứa con trai nghèo khó năm xưa đã đứng nghe sau cánh cửa. Đứa bé ấy đã trở thành một nhân vật nổi tiếng, mặc dầu tên nó có vần “xen”. Đó là Thooc – Van-đơ-xen (2), nhà điêu khắc lừng danh.
Và còn ba đứa kia, những đứa con gái mà là dòng dõi gốc, tiền của, quyền thế của bố mẹ đã cho chúng trở nên kiêu căng, hiện nay thế nào? Tôi không biết gì thêm. Có lẽ chúng ở trong đám đông, những người vô danh. Chắc chúng cũng chẳng đến nỗi hư hỏng vì trời đã phú cho chúng nhiều tư chất tốt. Nhưng chúng cũng có thể thấy rõ ràng câu chuyện chúng nó tối hôm xưa chỉ là “những chuyện con nít”.

Children's Prattle

At a rich merchant’s house there was a children’s party, and the children of rich and great people were there. The merchant was a learned man, for his father had sent him to college, and he had passed his examination. His father had been at first only a cattle dealer, but always honest and industrious, so that he had made money, and his son, the merchant, had managed to increase his store. Clever as he was, he had also a heart; but there was less said of his heart than of his money. All descriptions of people visited at the merchant’s house, well born, as well as intellectual, and some who possessed neither of these recommendations.

Now it was a children’s party, and there was children’s prattle, which always is spoken freely from the heart. Among them was a beautiful little girl, who was terribly proud; but this had been taught her by the servants, and not by her parents, who were far too sensible people.

Her father was groom of the Chambers, which is a high office at court, and she knew it. “I am a child of the court,” she said; now she might just as well have been a child of the cellar, for no one can help his birth; and then she told the other children that she was well-born, and said that no one who was not well-born could rise in the world. It was no use to read and be industrious, for if a person was not well-born, he could never achieve anything. “And those whose names end with ‘sen,’” said she, “can never be anything at all. We must put our arms akimbo, and make the elbow quite pointed, so as to keep these ‘sen’ people at a great distance.” And then she stuck out her pretty little arms, and made the elbows quite pointed, to show how it was to be done; and her little arms were very pretty, for she was a sweet-looking child.

But the little daughter of the merchant became very angry at this speech, for her father’s name was Petersen, and she knew that the name ended in “sen,” and therefore she said as proudly as she could, “But my papa can buy a hundred dollars’ worth of bonbons, and give them away to children. Can your papa do that?”

“Yes; and my papa,” said the little daughter of the editor of a paper, “my papa can put your papa and everybody’s papa into the newspaper. All sorts of people are afraid of him, my mamma says, for he can do as he likes with the paper.” And the little maiden looked exceedingly proud, as if she had been a real princess, who may be expected to look proud.

But outside the door, which stood ajar, was a poor boy, peeping through the crack of the door. He was of such a lowly station that he had not been allowed even to enter the room. He had been turning the spit for the cook, and she had given him permission to stand behind the door and peep in at the well-dressed children, who were having such a merry time within; and for him that was a great deal. “Oh, if I could be one of them,” thought he, and then he heard what was said about names, which was quite enough to make him more unhappy. His parents at home had not even a penny to spare to buy a newspaper, much less could they write in one; and worse than all, his father’s name, and of course his own, ended in “sen,” and therefore he could never turn out well, which was a very sad thought. But after all, he had been born into the world, and the station of life had been chosen for him, therefore he must be content.

And this is what happened on that evening.

Many years passed, and most of the children became grown-up persons.

There stood a splendid house in the town, filled with all kinds of beautiful and valuable objects. Everybody wished to see it, and people even came in from the country round to be permitted to view the treasures it contained.

Which of the children whose prattle we have described, could call this house his own? One would suppose it very easy to guess. No, no; it is not so very easy. The house belonged to the poor little boy who had stood on that night behind the door. He had really become something great, although his name ended in “sen,”-for it was Thorwaldsen.

And the three other children-the children of good birth, of money, and of intellectual pride,-well, they were respected and honored in the world, for they had been well provided for by birth and position, and they had no cause to reproach themselves with what they had thought and spoken on that evening long ago, for, after all, it was mere ”children’s prattle.”